Choroba Hashimoto

Przewlekłe autoimmunologiczne (limfocytowe) zapalenie tarczycy, szerzej znane jako choroba Hashimoto, to najczęstsza choroba autoimmunologiczna tarczycy [1]. Występuje nawet 4-10 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn [1], a średni wiek zachorowania to 30-60 r.ż.. [2]. Należy jednak pamiętać, że choroba może ujawnić się również u dzieci. Częstość występowania choroby Hashimoto rośnie, w populacji kaukaskiej wynosi nawet 5% [2].

Czynniki genetyczne mają największy wpływ na zachorowanie, jednak ważną rolę odgrywają również czynniki środowiskowe [2,3]. Choroba Hashimoto charakteryzuje się występowaniem w surowicy krwi przeciwciał przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) i przeciwko tyreoglobulinie (anty-Tg) oraz naciekami limfocytarnymi tarczycy. W przebiegu schorzenia dochodzi do uszkodzenia gruczołu tarczowego i wystąpienia subklinicznej (TSH powyżej normy, T3 i T4 w normie, objawy niedoczynności mało nasilone lub nieobecne) lub jawnej niedoczynności tarczycy (u ok. 20-30% osób [1]). Objawowa niedoczynność tarczycy charakteryzuje się podwyższeniem poziomu tyreotropiny (TSH) i obniżeniem poziomów hormonów tarczycy - trijodotyroniny i tyroksyny (T3 i T4). Bardzo rzadko dochodzi do hashitoxicosis - z uszkodzonych tkanek uwalniane są T3 i T4, co prowadzi do objawów nadczynności tarczycy. Badaniem pomocnym w diagnostyce choroby Hashimoto jest ultrasonografia (USG) - charakterystyczna jest niejednorodność i hipoechogeniczność miąższu tarczycy [4].

Sposoby kontrolowania choroby: leczenie i monitorowanie

Do tej pory nie istnieje skuteczne leczenie przyczynowe choroby autoimmunologicznej, jaką jest choroba Hashimoto. Leczenie stosuje się w przypadku wystąpienia jawnej niedoczynności tarczycy i opiera się ono na suplementacji lewotyroksyny [4]. Dawka leku dobierana jest indywidualnie na podstawie obrazu klinicznego oraz badań laboratoryjnych [5].

Monitorowanie choroby polega na okresowym oznaczaniu poziomów TSH, T3 i T4 pod kontrolą lekarza. Pozwala to na dostosowanie dawki lewotyroksyny. W przypadku wykrycia nieprawidłowości w USG, badanie jest powtarzane co kilka lat lub częściej w zależności od obrazu ultrasonograficznego [5]. 

Profilaktyka wtórna 

Przestrzeganie zasad zdrowego odżywiania: 

  • regularne spożywanie 4-5 posiłków w ciągu dnia;
  • wysokie spożycie owoców i warzyw, pełnoziarnistych produktów zbożowych i dostatecznej ilości błonnika;
  • ograniczenie produktów wysokoprzetworzonych;
  • podaż odpowiedniej ilości energii (kalorii) i białka - najlepiej ustalić zapotrzebowanie wraz z dietetykiem [2].

W chorobie Hashimoto warto również zwrócić uwagę na odpowiednią podaż witamin i składników mineralnych, takich jak: witaminy A, D, C, E oraz witaminy z grupy B, jod (należy unikać zarówno niedoboru, jak i zbyt wysokiego spożycia), selen, żelazo, cynk, magnez [2,3].

Prawidłowe przyjmowanie leków: lewotyroksynę powinno przyjmować się na czczo, ok. 30-60 min przed śniadaniem. W szczególnych przypadkach można przyjmować lek wieczorem, co najmniej 3 h po ostatnim posiłku. Istnieją leki, które zaburzają wchłanianie lub metabolizm lewotyroksyny, dlatego poinformuj lekarza o wszystkich lekach, które przyjmujesz [5]. 

W chorobie Hashimoto nie zaleca się diet eliminacyjnych, w tym diety bezglutenowej! Jedynie u osób z nietolerancją laktozy może być konieczne jej wyeliminowanie ze względu na zaburzenia wchłaniania lewotyroksyny [2]. 

Warzywa krzyżowe:

 zawierają one substancje goitrogenne, które wiążą się z jodem, co uniemożliwia jego wykorzystanie do syntezy hormonów tarczycy. Należy jednak zaznaczyć, że niekorzystny wpływ ujawnia się przy wysokim ich spożyciu i jednoczesnym niedoborze jodu. Obróbka termiczna warzyw krzyżowych pozwala na zmniejszenie zawartości goitrogenów. U osób suplementujących lewotyroksynę nie jest konieczne ograniczanie ich spożycia [6].

GRUPY PRODUKTÓW

Produkty zbożowe

ZALECANE

- Pieczywo: razowe, pełnoziarniste, z mąki z pełnego przemiału, graham, z ziarnami, pestkami, nasionami 
- Grube kasze: pęczak, gryczana, jęczmienna
- Drobne kasze: manna, krakowska, jęczmienna łamana w umiarkowanych ilościach (preferowane grube kasze)
- Ryż biały, brązowy
- Makarony: razowe, pełnoziarniste, pszenne gotowane al dente
- Otręby: pszenne, owsiane, gryczane, jęczmienne
- Płatki: owsiane górskie, pełnoziarniste, żytnie, gryczane, orkiszowe, kukurydziane bez dodatku cukru
- Mąki: pełnoziarniste, razowe, o wysokim typie (pszenne, żytnie, orkiszowe, gryczane, owsiane)

NIEZALECANE

- Pieczywo: jasne, z mąki pszennej, orkiszowej o niskim typie, tostowe
- Mieszanki muesli z cukrem, słodem jęczmiennym, syropem glukozowo-fruktozowym
- Płatki śniadaniowe, owsiane błyskawiczne, ryżowe (w dużych ilościach)
- Mąki: o niskim typie
- Sucharki, pieczywo chrupkie, wafle ryżowe, kukurydziane w dużych ilościach 
- Kasza jaglana w dużych ilościach

Mleko i produkty mleczne, jajka

ZALECANE

- Kefiry, jogurty, maślanki naturalne, bez dodatku cukru
- Mleko pasteryzowane, UHT, najlepiej o zawartości tłuszczu nie większej niż 2%
- Sery twarogowe chude i półtłuste 
- Umiarkowane ilości sera żółtego
- Sery kozie, owcze z mleka pasteryzowanego
-  Jajka gotowane na miękko, półtwardo, twardo
- Jajka w koszulkach, jajka sadzone, jajecznica, omlety

NIEZALECANE

- Sery topione i pleśniowe
- Kefiry, jogurty, maślanki z dodatkiem cukru 

Mięso i wędliny
Ryby i owoce morza

ZALECANE

- Mięso chude, zwłaszcza drobiowe (królik, kurczak, indyk), chuda wołowina, cielęcina, umiarkowane ilości wieprzowiny
- Mięso pieczone, gotowane, duszone, bez panierki
- Chude gatunki ryb: dorsz, leszcz,
sola, szczupak, pstrąg, halibut, miruna, mintaj
- Tłuste ryby morskie: łosoś, śledź, tuńczyk, makrela (najlepiej minimum 2 razy na tydzień)

NIEZALECANE

- Mięsa tłuste: baranina, gęś, kaczka, jagnięcina w dużych ilościach
- Podroby 
- Pasztety 
- Mięso peklowane
- Konserwy mięsne
- Mięso smażone i panierowane
- Parówki, kabanosy
- Mięsa wędzone
- Duże ilości mięs grillowanych

Tłuszcze

ZALECANE

- Masło prawdziwe
- Margaryny miękkie wysokogatunkowe (bez kwasów tłuszczowych częściowo utwardzanych)
- Oleje roślinne (olej rzepakowy)

NIEZALECANE

- Smalec
- Słonina
- Boczek
- Łój
- Twarde margaryny (z tłuszczów częściowo utwardzanych)

Warzywa

ZALECANE

- Wszystkie warzywa zarówno świeże, jak również mrożone oraz po obróbce termicznej
- Kiszonki (ogórki, kapusta kiszona)
- Nasiona roślin strączkowych: świeże po odpowiednim namoczeniu i ugotowaniu, mrożone, z puszki

NIEZALECANE

- Surowe: kapusty, brokuły, kalafiory, jarmuż
W dużych ilościach:
- warzywa kapustne: wszystkie rodzaje kapusty (biała, czerwona, włoska, kiszona), brukselka
- warzywa krzyżowe: brokuły, kalafior
- warzywa cebulowe: szczypiorek, cebula, czosnek, por
- nasiona roślin strączkowych: bób, soja, soczewica, fasola (wszystkie rodzaje), groch
- soja, produkty sojowe (tofu)

Owoce

ZALECANE

- Wszystkie owoce, zarówno świeże, jak i mrożone
- Suszone śliwki w przypadku występowania zaparć

NIEZALECANE

- Owoce z puszki, w zalewie cukrowej
- Soki owocowe w ilości większej niż 1 szklanka dziennie
- Dżemy, marmolady, konfitury z dużą ilością cukru

Orzechy i nasiona

ZALECANE

- Wszystkie

NIEZALECANE

Orzechy ziemne
Orzeszki pinii
Orzeszki solone

Przyprawy, sosy i dodatki

ZALECANE

- Świeże i suszone zioła

NIEZALECANE

- Sos sojowy
- Mieszanki przypraw z solą, cukrem, glutaminianem sodu

Napoje

ZALECANE

- Herbata niesłodzona
- Kawa w ilości max.3 filiżanki dziennie
- Kawa zbożowa i bezkofeinowa
- Woda mineralna niskosodowa
- Woda przegotowana

NIEZALECANE

- Mocna kawa i herbata wypijane bezpośrednio po posiłku
- Alkohol
- Soki owocowe w ilości większej niż 1 szklanka dziennie
- Napój sojowy

Desery

ZALECANE

- Kisiel, galaretka, budyń bez cukru
- Gorzka czekolada
- Domowe ciasta bez cukru

NIEZALECANE

- Sklepowe słodycze
- Słone przekąski

W jakich sytuacjach zgłosić się do lekarza

Objawami niedoczynności tarczycy w przebiegu choroby Hashimoto mogą być:

  • osłabienie, zmęczenie, spowolnienie psychoruchowe, wzrost masy ciała,
  • przewlekłe zaparcia,
  • uczucie zimna, łatwe marznięcie,
  • zimna, sucha skóra, nadmierne rogowacenie (np. na łokciach), wypadanie włosów, przerzedzenie brwi,
  • zwolnienie czynności serca (bradykardia), niskie ciśnienie tętnicze,
  • u kobiet zaburzenia miesiączkowania (skrócenie długości cyklu, obfite miesiączki), niepłodność, poronienia; u mężczyzn osłabienie libido i niekiedy zaburzenia wzwodu,
  • problemy ze skupieniem uwagi, osłabienie pamięci, objawy depresyjne [5].

Jeżeli zauważysz u siebie powyższe objawy, zgłoś się do lekarza - zdecyduje on czy konieczna jest dalsza diagnostyka. 

Jeśli masz stwierdzoną chorobę Hashimoto i niedoczynność tarczycy, a także przyjmujesz leki, zgłoś się do lekarza w przypadku nieustępowania lub nasilania objawów pomimo suplementacji lewotyroksyny - może być konieczne zwiększenie dawki leku.