Atopowe zapalenie skóry i łuszczyca

Atopowe zapalenie skóry (AZS) i łuszczyca są osobnymi jednostkami chorobowymi o różnej  etiologii i morfologii zmian. Od rozpoznania choroby towarzyszą pacjentowi do końca życia, z okresami zaostrzeń i remisji. 

AZS - sposoby kontrolowania choroby: leczenie i monitorowanie

Atopowe zapalenie skóry jest przewlekłą chorobą zapalną skóry, związaną bezpośrednio  z nadwrażliwością na alergeny. Występowania AZS nie należy wiązać jedynie z alergią na pokarmy. Obecnie uważa się, że kluczową rolę w procesie uczulania na alergeny stanowi uszkodzenie warstwy rogowej skóry i zwiększone przenikanie alergenów do głębszych warstw. Umożliwia to kontakt z komórkami układu odpornościowego, zwiększoną immunizację i rozwój przewlekłego stanu zapalnego. Rola diety w leczeniu AZS jest wciąż tematem wielu badań. Leczenie AZS opiera się o stosowanie emolientów nawilżających skórę i chroniących przed utratą wody oraz miejscowe leki przeciwzapalne.

Monitorowanie przebiegu choroby polega na ocenie nasilenia objawów, występowania zmian skórnych i rzutów choroby. Przydatne jest także odnotowywanie potencjalnych przyczyn pogorszenia takich jak: czynniki fizykochemiczne, kontakt z nowymi produktami kosmetycznymi lub pokarmami.

Profilaktyka wtórna 


Przekonanie, że dieta eliminacyjna może w pełni wyleczyć tę chorobę jest błędne [1]. AZS nie jest bezpośrednią manifestacją skórną alergii pokarmowej. Według badań, korzyści z eliminacji poszczególnych pokarmów odnosi tylko niewielki odsetek chorych z AZS [2]. Mimo to pacjenci, chcąc złagodzić objawy choroby, sami modyfikują swoją dietę. Najczęściej podejmowanymi działaniami ocenianymi przez chorych jako skuteczne są: 

  • eliminacja produktów: fast food, nabiał, gluten
  • wprowadzanie do diety: warzywa, nienasycone kwasy tłuszczowe z ryb, owoce
  • suplementacja witaminy D

Duże, międzynarodowe badanie na grupie nastolatków i dzieci udowodniło związek między spożywaniem min. 3 posiłków typu fast food w tygodniu a rozwojem AZS i astmy [3]. Modyfikacje diety powinny być omawiane między lekarzem a pacjentem.

Łuszczyca - sposoby kontrolowania choroby: leczenie i monitorowanie

Łuszczyca należy do grupy chorób autoimmunologicznych, na jej rozwój kluczowy wpływ mają geny [4]. Reakcja komórek układu odpornościowego skierowana jest przeciwko zdrowym komórkom i tkankom gospodarza, powodując powstanie przewlekłego stanu zapalnego. Z tego powodu pacjenci z łuszczycą powinni być pod stałą kontrolą lekarza, w celu obserwacji pod kątem występowania innych, współistniejących chorób autoimmunologicznych (celiakia, cukrzyca typu 1, choroby zapalne jelit) [4]. Zmiany skórne w łuszczycy mają postać czerwono-różowych grudek lub blaszek łuszczycowych, pokrytych charakterystyczną srebrzystą łuską. W zależności od wielkości zmian (% zajęcia powierzchni ciała) stosuje się leczenie miejscowe (preparaty keratolityczne, miejscowe leczenie przeciwzapalne) lub systemowe bazujące na immunosupresji i fototerapii. 

Tak jak w przypadku AZS, monitorowanie choroby polega na ocenie nasilenia objawów, występowania zmian skórnych i rzutów choroby.

Profilaktyka wtórna

Łuszczyca jest przewlekłą chorobą zapalną. Każdy stan organizmu z towarzyszącym uogólnionym stanem zapalnym, w szczególności otyłość, może powodować zaostrzenie przebiegu łuszczycy. Nadmierna masa ciała nie tylko zwiększa ryzyko wystąpienia łuszczycy, ale także wpływa na ciężkość jej przebiegu [5]. Redukcja zbędnych kilogramów umożliwia lepsze kontrolowanie objawów choroby. Zdrowe nawyki żywieniowe stanowią istotny element uzupełniający leczenie.

Istotne elementy diety u pacjenta z łuszczycą:

  • Dostarczanie w diecie białka wysokiej jakości;
  • Dieta bogata w kwasy omega-3 - ryby (szczególnie morskie) oraz siemię lniane, olej lniany;
  • Dieta z deficytem kalorycznym - w szczególności dla osób z nadwagą;
  • Dieta bogata w antyoksydanty - wzbogacenie diety w produkty neutralizujące wolne rodniki np. czarne porzeczki, żurawiny, szpinak, natkę pietruszki;
  • Unikanie nasyconych kwasów tłuszczowych, cukrów prostych i tłuszczów trans;
  • Pełnoziarniste produkty zbożowe.
GRUPY PRODUKTÓW

Produkty zbożowe

ZALECANE

- Pieczywo: razowe, pełnoziarniste, z mąki z pełnego przemiału, z ziarnami, pestkami, nasionami 
- Mąki: pełnoziarniste, razowe, o wysokim typie, gryczane
- Grube kasze: pęczak, gryczana, jęczmienna
- Makarony pełnoziarniste
- Otręby: owsiane, gryczane, jęczmienne, orkiszowe 
- Płatki zbożowe pełnoziarniste (owsiane, żytnie, jęczmienne) 

NIEZALECANE

- Pieczywo: jasne, z mąki pszennej
- Mąki: pszenna
- Drobne kasze: manna, krakowska, jęczmienna łamana
- Ryż biały
- Makarony pszenne
- Sucharki, pieczywo chrupkie, wafle ryżowe, kukurydziane
- Płatki śniadaniowe (z dodatkiem miodu, cukru, czekolady), musli 
- Wyroby cukiernicze (drożdżówki, ciasto francuskie, bułki maślane, biszkopty, ciasta, torty)

Mleko i produkty mleczne, jajka

ZALECANE

- Mleko o obniżonej zawartości tłuszczu do 2%
- Produkty mleczne: naturalne jogurty, kefiry, maślanki, mleko zsiadłe
- Sery twarogowe chude i półtłuste, sery kozie i owcze
- Śmietany do 18%
- jaja gotowane na miękko i twardo 
- Jajka w koszulkach
- Ścięte na parze: jajecznica na parze, omlety na parze

NIEZALECANE

- Mleko pełnotłuste powyżej 2%, mleko skondensowane, mleko w tubce, mleko w proszku, śmietanka do kawy, zabielacze do kawy
- Owocowe jogurty, kefiry, maślanki, jogurt grecki
- Sery twarogowe tłuste
- Serki homogenizowane tłuste
- Śmietany powyżej 18%
- Sery żółte i topione
- Smażone na patelni – jajecznica, jaja sadzone
- Jajka w majonezie

Mięso i wędliny
Ryby i owoce morza

ZALECANE

- Chude mięso : chuda wołowina, chude części wieprzowiny (polędwica, schab), kurczak bez skóry, indyk bez skóry, cielęcina
- Chude wędliny: wędliny wieprzowe, wołowe, drobiowe, gotowane
- Chude gatunki: dorsz, leszcz,
sola, szczupak, pstrąg, halibut, miruna, mintaj
- Tłuste ryby morskie (łosoś, śledź, tuńczyk, makrela) w ograniczonych ilościach (1-2 razy na tydzień)

NIEZALECANE

- Tłuste mięsa : baranina, gęś, kaczka

- Tłuste wędliny, konserwy mięsne, wędliny podrobowe, pasztety, podroby, kiełbasy, salami, parówk
- Ryby wędzone (np. makrela wędzona, łosoś wędzony)
- Konserwy rybne (np. tuńczyk w puszce)
- Śledzie z cebulą i śmietaną
-Owoce morza w formie przetworzonej (marynowane, w słonej zaprawie)

Tłuszcze

ZALECANE

- Masło prawdziwe
- Margaryny miękkie wysokogatunkowe (bez kwasów tłuszczowych częściowo utwardzanych)
- Oleje roślinne ( olej rzepakowy)

NIEZALECANE

- Smalec
- Słonina
- Boczek
- Łój
- Twarde margaryny (z tłuszczów częściowo utwardzanych)

Warzywa

ZALECANE

Dynia, seler naciowy, por, szpinak, szparagi, brokuły, kalafior, kalarepka, kabaczek, kapusta, cukinia, bakłażan, kapusta biała, czerwona, brukselka, cebula, czosnek, por, seler, pomidory, ogórki zielone, ogórki kiszone, rzodkiewka, papryka, sałata, sałata rzymska, cykoria, rukola, roszponka, fasolka szparagowa, grzyby, buraki, marchew, seler, pietruszka (korzeń), groch, nasiona roślin strączkowych (soczewica, ciecierzyca, fasola, soja, groch)

NIEZALECANE

Owoce

ZALECANE

Jabłka, gruszki, śliwki, winogrona,, czereśnie, wiśnie, poziomki, porzeczki, agrest, aronia, dereń, pigwa, rokitnik, rabarbar, żurawina, czarny bez, róża, rokitnik, borówki, maliny, jeżyny, czarne jagody, czarny bez, truskawki, polskie mini kiwi

NIEZALECANE

- Owoce w puszkach, owoce w syropach

- Owoce suszone (w dużych ilościach) 

Orzechy i nasiona

ZALECANE

Orzechy bez dodatku soli
Nasiona: dyni, słonecznika, sezamu

NIEZALECANE

Orzechy solone, orzechy w panierce, orzechy w przyprawach, orzechy i nasiona w karmelu i miodzie 

Przyprawy, sosy i dodatki

ZALECANE

Przyprawy jednoskładnikowe

NIEZALECANE

- Mieszanki przypraw np. 
“Jarzynka”, “Vegeta”, “Kucharek”, sól kuchenna 
- Ocet, musztarda, chrzan, magi

Napoje

ZALECANE

Woda niegazowana/gazowana, kawa, herbata bez cukru, herbaty ziołowe, soki owocowo-warzywne

NIEZALECANE

- Napoje gazowane słodzone
- Napoje energetyczne 
- Mleczne napoje słodzone

W jakich sytuacjach zgłosić się do lekarza

Jeśli na Twojej skórze pojawiają się nawracające, swędzące zmiany skórne w lokalizacjach typowych dla AZS lub łuszczycy, koniecznie zgłoś się do lekarza. Jeśli masz już postawione rozpoznanie, nie decyduj się na leczenie na własną rękę. Dieta może łagodzić przebieg tych chorób, jednak nie jest podstawową metodą ich leczenia. Suplementacja oraz eliminacja produktów spożywczych nie powinny zastępować leków przepisanych przez Twojego lekarza! Przyjmowanie wszelkich suplementów diety należy bezwzględnie zgłosić specjaliście, może się to wiązać z potencjalnymi interakcjami lekowymi.