Laktacja

Najbardziej optymalnym i zalecanym sposobem żywienia w pierwszych 6 miesiącach życia niemowlęcia jest wyłączne karmienie piersią. Powinno być kontynuowane tak długo, jak jest to pożądane przez dziecko i matkę. Skład pokarmu dostosowuje się do potrzeb dziecka i matki, spełniając zapotrzebowanie niemowlęcia na składniki pokarmowe i zapewniając prawidłowy rozwój w pierwszym półroczu życia. Karmienie piersią przynosi liczne korzyści dla dziecka, m.in. mniejsze ryzyko chorób infekcyjnych przewodu pokarmowego, układu oddechowego, zapalenia ucha środkowego do 2. r.ż., wady zgryzu. Wpływa też  prawdopodobnie na mniejsze ryzyko otyłości i cukrzycy typu 2 w przyszłości. Dla matki natomiast oznacza szybszy powrót do formy po porodzie i zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka jajników oraz raka piersi w okresie pomenopauzalnym.

Sposoby monitorowania laktacji

  • Jeszcze podczas pobytu na oddziale położniczym po porodzie istnieje możliwość uzyskania konsultacji położnych lub doradczyń laktacyjnych w zakresie karmienia piersią. Dodatkowo, w pierwszych miesiącach życia dziecka odbywają się wizyty patronażowe lekarza i położnej podstawowej opieki zdrowotnej.
  • Zapotrzebowanie na energię w okresie karmienia piersią wzrasta o ok. 500 kcal na dobę. Karmienie piersią ułatwia utratę masy ciała po ciąży. Należy pamiętać o zapewnieniu odpowiedniej podaży białka (ok. 1,45 g/ kg masy ciała/dobę) i węglowodanów (min. 210 g/dobę).
  • Promowana niegdyś “dieta matki karmiącej”, z wykluczeniem produktów potencjalnie alergizujących, wzdymających czy ostrych przypraw, nie ma podstaw naukowych. Nie wykazano, że takie postępowanie zapobiega wystąpieniu alergii czy kolki. Nie należy stosować diet eliminacyjnych bez wskazań i konsultacji z lekarzem.
  • Zalecenia dietetyczne dla kobiet karmiących nie odbiegają zbytnio od zaleceń dla populacji ogólnej: podstawę powinny stanowić warzywa i owoce oraz pełnoziarniste produkty zbożowe, następnie półtłuste produkty mleczne. Należy ograniczyć mięso czerwone i przetworzone na rzecz drobiowego i roślinnych źródeł białka - roślin strączkowych. Podobnie jak w okresie ciąży, bardzo istotne jest uwzględnienie w diecie co najmniej 2 razy w tygodniu tłustych ryb morskich - cennego źródła kwasów tłuszczowych omega-3.
  • Należy ograniczyć cukry proste, sól kuchenną, kwasy tłuszczowe trans, unikać ryb kumulujących rtęć i wysokoprzetworzonych produktów.
  • Spożycie alkoholu nie jest zalecane, jednak dopuszczalne jest okazjonalne wypicie jego umiarkowanej ilości, pod warunkiem, że nie będzie się karmić piersią w ciągu następnych 2 godzin. Kategorycznie należy unikać czynnego i biernego palenia oraz narkotyków.
  • Należy pamiętać o odpowiednim nawodnieniu - głównie w postaci wody mineralnej lub źródlanej, ok. 2,7 litra dziennie. Dopuszczalne są 1-2 filiżanki kawy lub kilka kubków herbaty dziennie.
  • U matek karmiących wskazana jest suplementacja witaminy D 2000 IU/dobę oraz DHA (kwasu omega-3) w dawce min. 200 mg/dobę, w przypadku małego spożycia ryb - 400-600 mg/dobę.

Profilaktyka wtórna

Jeżeli u dziecka zaobserwuje się objawy alergii pokarmowej, wskazane może być przejściowe wykluczenie potencjalnie alergizującego produktu w diecie matki. Do najczęstszych alergenów należą: jajo kurze, orzeszki ziemne i orzechy drzewne, skorupiaki i ryby. Zazwyczaj stosuje się wykluczenie pojedynczego alergenu na 2-4 tygodnie i obserwuje, czy spowodowało to ustąpienie lub złagodzenie objawów alergii. Zwykle nie ma potrzeby zaprzestania karmienia piersią. Należy pamiętać, że stosowanie diety eliminacyjnej niesie ze sobą ryzyko niedoborów pokarmowych.

W przypadku wystąpienia objawów kolki u niemowlęcia, skuteczne w łagodzeniu dolegliwości mogą być:

  • bezwzględne unikanie dymu tytoniowego,
  • nieprzegrzewanie dziecka,
  • eliminacja nadmiaru bodźców w otoczeniu,
  • zadbanie o komfort i spokój mamy,
  • delikatny masaż brzuszka lub pleców, łagodne kołysanie, przyłożenie ciepłej pieluszki na brzuszek, przejażdżka samochodem,
  • eliminacja potencjalnie alergizujących produktów z diety matki karmiącej (przy braku efektów po tygodniu nie należy kontynuować diety eliminacyjnej),
  • probiotyki zawierające Lactobacillus reuteri, herbatki ziołowe zawierające koper, miętę i cukier.
GRUPY PRODUKTÓW

Produkty zbożowe

ZALECANE

- Pieczywo: razowe, pełnoziarniste, z mąki z pełnego przemiału, graham, z ziarnami, pestkami, nasionami 
- Grube kasze: pęczak, gryczana, jęczmienna
- Drobne kasze: manna, krakowska, jęczmienna łamana w umiarkowanych ilościach (preferowane grube kasze)
- Ryż biały, brązowy
- Makarony: razowe, pełnoziarniste, pszenne gotowane al dente
- Otręby: pszenne, owsiane, gryczane, jęczmienne
- Płatki: owsiane górskie, pełnoziarniste, żytnie, gryczane, orkiszowe, kukurydziane bez dodatku cukru
- Mąki: pełnoziarniste, razowe, o wysokim typie (pszenne, żytnie, orkiszowe, gryczane, owsiane)

NIEZALECANE

- Pieczywo: jasne, z mąki pszennej, orkiszowej o niskim typie, tostowe
- Mieszanki musli z cukrem, słodem jęczmiennym, syropem glukozowo-fruktozowym
- Płatki śniadaniowe, owsiane błyskawiczne, ryżowe (w dużych ilościach)
- Mąki: o niskim typie
- Sucharki, pieczywo chrupkie, wafle ryżowe, kukurydziane w dużych ilościach (dozwolone w niewielkich ilościach)

Mleko i produkty mleczne, jajka

ZALECANE

- Kefiry, jogurty, maślanki naturalne, bez dodatku cukru
- Mleko pasteryzowane, UHT, najlepiej o zawartości tłuszczu nie większej niż 2%
- Sery twarogowe chude i półtłuste 
- Umiarkowane ilości sera żółtego
- Sery kozie, owcze z mleka pasteryzowanego
- Jaja gotowane na miękko, półtwardo, twardo
- Jajka w koszulkach, jajka sadzone, jajecznica, omlety


NIEZALECANE

- sery topione i pleśniowe
- mleko niepasteryzowane i wszystkie produkty z mleka niepasteryzowanego
- kefiry, jogurty, maślanki z dodatkiem cukru 

Mięso i wędliny
Ryby i owoce morza

ZALECANE

- Mięso chude, zwłaszcza drobiowe (królik, kurczak, indyk), chuda wołowina, cielęcina, umiarkowane ilości wieprzowiny
- Mięso pieczone, gotowane, duszone, bez panierki
- Chude gatunki: dorsz, leszcz,
sola, szczupak, pstrąg, halibut, miruna, mintaj
- Tłuste ryby morskie: łosoś, śledź, tuńczyk, makrela (najlepiej minimum 1-2 razy na tydzień)

NIEZALECANE

- Mięsa tłuste: baranina, gęś, kaczka, jagnięcina w dużych ilościach
- Podroby 
- Pasztety 
- Mięso peklowane
- Konserwy mięsne
- Mięso smażone i panierowane
- Parówki, kabanosy
- Mięsa wędzone
- Duże ilości mięs grillowanych

Tłuszcze

ZALECANE

- Masło prawdziwe
- Margaryny miękkie wysokogatunkowe (bez kwasów tłuszczowych częściowo utwardzanych)
- Oleje roślinne (oliwa z oliwek, olej rzepakowy)

NIEZALECANE

- Smalec
- Słonina
- Boczek
- Łój
- Twarde margaryny (z tłuszczów częściowo utwardzanych)
- Olej kokosowy i palmowy

Warzywa

ZALECANE

- Wszystkie warzywa zarówno świeże, jak również mrożone oraz po obróbce termicznej
- Kiszonki (ogórki, kapusta kiszona)
- Nasiona roślin strączkowych: świeże po odpowiednim namoczeniu i ugotowaniu, mrożone, z puszki
- Obowiązkowe jest dokładne mycie świeżych warzyw przed spożyciem!

NIEZALECANE

Owoce

ZALECANE

- Wszystkie owoce, zarówno świeże, jak i mrożone
- Suszone śliwki w przypadku występowania zaparć
- Obowiązkowe jest dokładne mycie świeżych owoców przed spożyciem!

NIEZALECANE

- Owoce z puszki, w zalewie cukrowej
- Soki owocowe w ilości większej niż 1 szklanka dziennie
- Dżemy, marmolady, konfitury z dużą ilością cukru
- Owoce egzotyczne, jeśli nie były jadane przed ciążą i laktacją

Orzechy i nasiona

ZALECANE

- Wszystkie

NIEZALECANE


Przyprawy, sosy i dodatki

ZALECANE

- Świeże i suszone zioła
- Ksylitol

NIEZALECANE

- Mieszanki przypraw z cukrem, solą, glutaminianem sodu

Napoje

ZALECANE

- Herbata w ilości 1-2 filiżanek dziennie
- Kawa w ilości 1-2 filiżanki dziennie
- Kawa zbożowa i bezkofeinowa
- Woda mineralna niskosodowa

NIEZALECANE

- Alkohol
- Soki owocowe w ilości większej niż 1 szklanka dziennie

Desery

ZALECANE

- Kisiel, galaretka, budyń bez cukru
- Gorzka czekolada
- Domowe ciasta bez cukru

NIEZALECANE

- Sklepowe słodycze
- Słone przekąski

W jakich sytuacjach zgłosić się do lekarza

Jeżeli u Twojego dziecka wystąpią krew w stolcu, zmiany skórne, biegunka, wymioty, brak przyrostu masy ciała, należy skonsultować się z lekarzem.

Zgłoś się do lekarza również w przypadku bólu piersi podczas karmień oraz między nimi, “twardej” piersi, gorączki - to objawy zapalenia piersi, które może wymagać włączenia antybiotykoterapii.

Jeżeli masz problemy lub wątpliwości związane z karmieniem piersią, nie wahaj się zwrócić  o pomoc do lekarza rodzinnego, pediatry, położnej środowiskowej czy poradni laktacyjnej.